“Potisnuta sećanja” – Program javnih časova o istoriji devedestih godina

“Potisnuta sećanja” je stalni program javnih časova Centra za primenjenu istoriju, o istoriji devedesetih godina. Cilj programa je podsticanje dijaloga u javnom prostoru o društvenim procesima i događajima iz bliske prošlosti koji oblikuju sadašnjicu, kao i promišljanje funkcija sećanja i zaboravljanja u kontekstu vrednosti na kojima se danas gradi društvo u Srbiji. Fokusirajući se na istoriju 90-ih, vođenja uključuju posetu mestima sećanja koja svedoče o zbivanjima u vezi sa raspadom Jugoslavije, oružanim sukobima, a posebno o antiratnom otporu. Program je namenjen svim građankama i građanima Beograda i Srbije.

Centar za primenjenu istoriju je tokom 2018. godine organizovao na aktivističkoj bazi javna vođenja u vezi sa sećanjem na ’90te godine. Tokom 2019. godine, uz podršku Rekonstrukcije ženski fond, biće organizovao 8 javnih vođenja u Beogradu i okolini, posvećenih istoriji i sećanju na ovu deceniju. Istorijska dešavanja koja će biti pokrivena ovim vođenjima su: antiratni otpor u prvoj polovini ’90ih godina u Beogradu, zločini nad albanskim civilima na Kosovu i masovne grobnice u Batajnici, Nato bombardovanje, spomenici u Beogradu koji svedoče o sukobima ’90ih, hiperinflacija, mediji …

Glavni cilj programa je da se javnosti približe istorijske činjenice i marginalizovana istorijska zbivanja koja su ključna za razumevanje društvenih procesa danas. Javnost u Srbiji izložena je vladajućem narativu koji, u cilju očuvanja politika koje se zasnivaju na nacionalizmu, rasizmu i militarizaciji, ne govore o odgovornosti, pomirenju i poštovanju žrtava, kao ključnim mehanizmima za izgradnju kulture mira u našim društvima. Iz tog razloga, CPI tim, koristeći metodologiju “javne istorije” i “istorije izvan učionice”, otvara javni dijalog o temi sukoba iz ’90ih i raspadu Jugoslavije, i upotrebljava javne prostore koji kao mesta sećanja svedoče o ovim zbivanjima.

Uprkos dominantnom narativu da Srbija nije zvanično učestvovala u sukobima koji su se na prostoru nekadašnje Jugoslavije odvijali u poslednjoj deceniji XX veka, memorijalna obeležja postavljena na teritoriji Beograda govore suprotno. Iako zvanični Beograd uporno odbija da govori o odgovornosti za ratove koji su vođeni na teritorijama Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Kosova, ali i same Srbije, desetine spomenika podignutih sa ili bez učešća lokalnih vlasti u suprotnosti su sa ovakvim tvrdnjama. Ako se ovome doda da je Narodna skupština Republike Srbije 2018. godine usvojila Zakon o ratnim memorijalima koji diskriminiše obeležavanje sećanja na žrtve stradale od strane srpskih oružanih snaga, problem postaje još akutniji. Formulacija da ne postoji sećanje na otpor ratu(-ovima) tokom 90-ih, možda deluje prejako, ali ona svakako stoji kada je u pitanju javno i zvanično sećanje u Srbiji. Sećanje na različite antiratne akcije i inicijative koje su postojale u tom periodu danas opstaje uglavnom samo na nivou ličnog sećanja njihovih učesnika i učesnica ili (mada i to ne uvek) uskih aktivističkih grupa kao dela njihove aktivističke istorije.

Smatramo da je za razumevanje današanje političke situacije u Srbiji, ali i u regionu, od presudne važnosti razumevanje našeg odnosa kao društva prema prošlosti i potiskivanja određenih sećanja koja pozivaju na širu društvenu odgovornost. Borba protiv militarizma, nacionalizma i rasizma zahteva na prvom mestu refleksiju i razumevanje pojave tih fenomena i prepoznavanje onih činalaca koji stvaraju podlogu za razvoj militarističkih nastojanja jednog društva.

Program je podržan od strane Rekonstrukcije ženski fond.